Antonin Artaud
Ik houd heel veel van lezen en mijn droom als vertaalster is een literair oeuvre
te vertalen. Maar mijn bedoeling met deze weblog is mijn ideeën met jullie te delen
en jullie te vertellen wat ik gelezen heb.
Dit bericht heeft voor mij een heel bijzondere betekenis. Het gaat over een
schrijver die ik jaren geleden ontdekt heb en die een diepe indruk op mij heeft
gemaakt. Ik was niet zozeer onder de indruk van zijn literaire oeuvre, want ik
heb niet zoveel van hemzelf gelezen, maar van zijn leven; van wat hij allemaal meegemaakt
heeft en daarover heb ik wel veel gelezen. Ik heb het over de Franse dichter, essayist,
toneel- en romanschrijver, toneelregisseur en acteur Antonin Artaud.
Ik heb zijn boek Les Tarahumaras gelezen waarin hij vertelt over de tijd waarin hij in Mexico in het Tarahumara gebergte heeft gewoond samen met de inheemse bevolking. Hij heeft deze reis gemaakt op zoek naar contact met de oude zonnecultuur, een aanvangsras, zoals hij de Tarahumaras noemde en wiens cultuur hij superieur beschouwde aan de westerse cultuur. Nochtans zijn er mensen die
beweren dat hij, vanwege zijn drugsverslaving, naar Mexico is gegaan alleen maar op zoek naar de peyote (hallucinerende paddenstoelen waarvan de Tarahumaras veel gebruik maken).
Ik heb alles gelezen wat over hem te lezen is en staat nog heel helder in mijn
geheugen gegrift een tv‑programma waarin intellectuelen, schrijvers en vrienden
van de schrijver hun ervaringen met hem deelden. Iemand vertelde over een
bezoek aan een museum om een tentoonstelling met het werk van Van Gogh te zien.
Volgens deze persoon had Artaud geen seconde stil gestaan om een van de werken
goed te kunnen bekijken. Maar toen zij eenmaal buiten waren had Artaud over
enkele werken verteld alsof hij ze urenlang zou hebben geanalyseerd.
Een ander verhaal dat ook veel indruk op mij heeft gemaakt was dat van Artaud die
buiten het theater moest blijven toen een van zijn toneelstukken officieel werd
opgevoerd omdat hij, in de economische misère waarin hij leefde, geen
fatsoenlijke kleding voor de gelegenheid droeg.
Een man met een buitengewoon intellect die op 51 jaar leeftijd is overleden als een
bejaarde als gevolg van de drugs, de jaren in psychiatrische inrichtingen en de
angst die hem verteerde.
In Mexico werd in 2010 het boek Artaud, todavÃa (Artaud, nog steeds) van Fabienne Bradu uitgegeven door Fondo de Cultura Económica (Mexicaanse uitgeverij). De schrijfster publiceert in dit boek de briefwisseling tussen de Guatemalteekse dichter Luis Cardoza y Aragón en Paule Thévenin, die haar hele leven heeft gewerkt om allerlei documenten te verzamelen om het complete oeuvre van Artaud
bij de Franse uitgeverij Gallimard te publiceren. Zowel Luis Cardoza y Aragón als Paule Thévenin hadden diepe bewondering en respect voor de Franse schrijver.
Antonin Artaud was een toneeltheoreticus en wilde de angst en de primitieve impulsen
van de mens blootleggen met zijn theater. Hij is de schepper van de theorie van
Het theater van de wreedheid, geformuleerd op basis van de mislukking van zijn eerste mise-en-scène.
Na vele jaren in psychiatrische inrichtingen haatte Artaud de psychiaters en in zijn boek Van Gogh le suicidé de la société (Van Gogh, de zelfmoordenaar door de
maatschappij, vertaald uit het Frans door Jules Dister) beweert hij dat de
psychiaters de zelfmoord van Van Gogh hebben veroorzaakt. Dit boek heeft de Saint-Beuve prijs ontvangen.
Artaud was zo sterk onder de indruk van de levensstijl van de Tarahumaras dat hij op
een moment overwogen heeft een boek te schrijven onder de naam La conquête du Mexique (De verovering van Mexico) waarin hij zou schrijven over de verrotte mentaliteit van de blanken en de onderdrukking die zij zowel in Mexico als in andere Latijns-Amerikaanse landen hebben uitgeoefend.
Veel literaire critici, intellectuelen en journalisten hebben over Artaud geschreven
en zij verhalen over hem vooral als een gek. Jaren geleden heb ik een artikel gelezen,
volgens mij in de Mexicaanse krant Reforma, waarin de journalist schreef: ‘die krankzinnig die door de Tarahumara gebergte liep’. Ik was zo boos op wat in het artikel over Artaud werd beweerd dat ik een brief naar de krant heb gestuurd. Mijn brief werd natuurlijk nooit gepubliceerd
maar ik weet nog dat mijn collega’s (ik werkte toen bij L’Oréal, het grootste
deel van mijn collega’s waren dus Franse mensen) heel verbaasd reageerden want
geen van hen kende Artaud!
Maar ik laat liever het woord aan de schrijvers, critici en vooral aan Artaud zelf. Hij
kan jullie beter vertellen wie hij was, wat voor monsters hem zijn hele leven hebben
gekweld. Ik wil alleen maar herhalen dat ik diepe bewondering en respect voor
hem voel.
Hieronder links naar diverse sites over Antonin Artaud:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Antonin_Artaud
http://boeken.vpro.nl/personen/22544526/
http://www.dramaturgie.be/2010/11/antonin-artaud.html
http://www.aartvanzoest.nl/artaud
http://www.vpro.nl/programma/deavonden/afleveringen/32022215/items/33275065/
http://www.xs4all.nl/~edjansen/Passage10/content/html/08/passage10_08.htm
Ik kon geen vertaling naar het Nederlands van Artaud’s artikelen/boeken vinden. Daarom
een site in het Spaans met zijn gedichten:
